Từ những chiếc bồ tre, than hồng và đôi bàn tay người làm trà, một phương pháp chế biến thủ công đã trở thành ký ức gắn liền với nghề trà B’Lao.

Ngày nay, khi những hệ thống sấy hiện đại có thể kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và sản lượng một cách chính xác, hình ảnh một chiếc bồ sấy trà bằng tre và than củi có thể khiến nhiều người tò mò.

Nhưng với những người làm trà B’Lao, chiếc bồ ấy không đơn thuần là một dụng cụ sản xuất.

Nó là một phần ký ức của nghề trà.

Là hình ảnh của những mẻ trà được làm chậm rãi bằng kinh nghiệm của người thợ.

Và hơn hết, đó là một trong những dấu ấn thủ công góp phần tạo nên câu chuyện văn hóa của vùng trà B’Lao – nay là Bảo Lộc, Lâm Đồng.

Bồ sấy trà B’Lao bắt nguồn từ đâu?

Nghề trà tại vùng B’Lao bắt đầu hình thành và phát triển mạnh từ khoảng những năm 1930–1940, trong quá trình các đồn điền trà được xây dựng tại khu vực cao nguyên Di Linh – B’Lao.

Cùng với sự phát triển của nghề trà, nhiều cộng đồng dân cư đến sinh sống tại vùng đất này cũng mang theo những kinh nghiệm và dụng cụ sản xuất truyền thống của mình.

Trong quá trình thích nghi với điều kiện địa phương, những dụng cụ sấy thủ công dần được người làm trà B’Lao cải tiến để phù hợp hơn với cây trà và nguồn nguyên liệu sẵn có.

Tre, nứa – những vật liệu quen thuộc của vùng đất cao nguyên – trở thành nguyên liệu để tạo nên những chiếc bồ sấy trà đặc trưng.

Từ đó, bồ sấy trà bằng tre và than củi dần trở thành một hình ảnh quen thuộc trong nghề làm trà thủ công B’Lao.

Không có bảng điều khiển nhiệt độ.

Không có những con số được lập trình sẵn.

Người làm trà phải dùng chính kinh nghiệm của mình để cảm nhận nhiệt, theo dõi độ khô và quyết định thời điểm hoàn thành mẻ trà.

Đó chính là điều làm nên giá trị của phương pháp này.

Chiếc bồ tre – một thiết kế tưởng đơn giản nhưng rất đặc biệt

Nhìn bên ngoài, bồ sấy trà có thể giống một chiếc giỏ tre lớn.

Nhưng để sử dụng trong chế biến trà, người thợ phải tạo nên một cấu trúc phù hợp để nhiệt có thể lưu thông và phân bổ tương đối đều trong quá trình sấy.

Thân bồ thắt eo

Một đặc điểm dễ nhận biết của bồ sấy trà truyền thống là phần thân được đan theo dáng thắt eo, tạo cảm giác giống hình đồng hồ cát.

Cấu trúc này giúp luồng khí nóng từ phía dưới lưu chuyển lên phía trên, đồng thời tạo điều kiện để nhiệt phân bố quanh lớp trà thay vì tập trung quá mạnh vào một vị trí.

Chiếc bồ vì thế không chỉ là một vật chứa.

Nó chính là một phần của phương pháp chế biến.

Lò than bên dưới

Phía dưới bồ thường sử dụng than củi làm nguồn nhiệt.

Người làm trà không để ngọn lửa trực tiếp tiếp xúc với trà mà sử dụng sức nóng từ than hồng để tạo ra nguồn nhiệt ổn định hơn.

Đây là công đoạn đòi hỏi nhiều kinh nghiệm.

Chỉ cần nhiệt quá cao, trà có thể bị ảnh hưởng về màu sắc và hương vị. Nếu nhiệt không đủ, trà lại khó đạt được độ khô cần thiết.

Vì vậy, người làm trà phải quan sát và điều chỉnh nguồn nhiệt bằng kinh nghiệm của mình.

Nong tre đựng trà

Bên trong bồ là những nong hoặc khay tre dùng để chứa trà.

Lớp trà được đặt cách nguồn nhiệt một khoảng nhất định, tạo điều kiện để hơi ấm và luồng không khí lưu thông qua các cánh trà.

Chính sự kết hợp giữa than củi – bồ tre – nong tre – kinh nghiệm của người làm trà đã tạo nên một phương thức sấy rất riêng của nghề trà thủ công B’Lao.

Vì sao bồ sấy than được xem là một phần của văn hóa trà B’Lao?

Điều đáng quý của bồ sấy trà không chỉ nằm ở cấu tạo.

Giá trị lớn hơn nằm ở kinh nghiệm của người sử dụng nó.

Với máy móc hiện đại, nhiệt độ có thể được cài đặt bằng con số.

Nhưng với bồ sấy truyền thống, người làm trà phải quan sát màu trà, cảm nhận độ khô, theo dõi hương thơm và điều chỉnh than theo từng giai đoạn.

Cùng một chiếc bồ, cùng một loại trà, nhưng hai người thợ có kinh nghiệm khác nhau đôi khi vẫn có thể tạo ra những sắc thái trà khác nhau.

Đó chính là dấu ấn của trà thủ công.

Bồ sấy than và nghệ thuật ướp hương trà B’Lao

Bồ sấy trà đặc biệt gắn liền với những dòng trà được ướp hương hoa tự nhiên.

Trong nghề trà B’Lao, các loại hoa như hoa nhài, hoa sói, hoa ngâu từng được sử dụng để tạo hương cho trà.

Sau mỗi giai đoạn trà tiếp xúc với hoa, trà cần được xử lý để giảm độ ẩm và tiếp tục hấp thụ, hòa quyện cùng hương hoa.

Nguồn nhiệt từ than củi trong bồ sấy tạo ra một cách làm chậm và thủ công, giúp người thợ chủ động điều chỉnh quá trình theo kinh nghiệm.

Đặc biệt, phương pháp này không phụ thuộc hoàn toàn vào những thông số máy móc cố định. Người làm trà phải quan sát từng mẻ trà và cảm nhận sự thay đổi của hương, độ khô và cánh trà.

Đó cũng là lý do những người làm trà lâu năm thường nói rằng:

Làm trà bằng bồ không chỉ cần dụng cụ, mà cần cả kinh nghiệm của người thợ.

Từ bồ tre đến hương vị của trà B’Lao

Một trong những điều thú vị của phương pháp sấy thủ công là quá trình xử lý nhiệt không chỉ đơn thuần nhằm làm khô trà.

Nhiệt độ và thời gian phù hợp có thể góp phần định hình hương thơm, màu nước và hậu vị của trà.

Đối với những người đã quen thưởng trà, sự khác biệt có thể được cảm nhận qua từng chén:

• Hương trà trở nên sâu hơn.
• Vị trà cân bằng hơn.
• Hậu vị có thể trở nên rõ nét hơn.
• Hương hoa trong những dòng trà ướp hương được giữ lại theo cách riêng.

Tuy nhiên, đây không phải một công thức cố định.

Trà thủ công luôn có sự biến đổi tự nhiên giữa các mẻ, bởi nguyên liệu, thời tiết và bàn tay người làm trà đều góp phần tạo nên thành phẩm.

Khi máy móc thay thế đôi bàn tay

Cùng với sự phát triển của ngành trà, các hệ thống sấy hiện đại dần được đưa vào sản xuất.

Máy móc giúp kiểm soát nhiệt độ tốt hơn, tăng năng suất và đáp ứng nhu cầu sản xuất quy mô lớn.

Bồ sấy tre vì thế không còn phù hợp với việc sản xuất đại trà như trước.

Nhưng điều đó không có nghĩa chiếc bồ biến mất.

Ở một số nhà trà và người làm trà thủ công, bồ sấy bằng tre và than củi vẫn được lưu giữ, như một cách bảo tồn phương pháp chế biến truyền thống và ký ức của nghề trà B’Lao.

Ngày nay, mỗi khi một chiếc bồ được dựng lên, than hồng được nhóm và một mẻ trà được đặt vào bên trong, đó không chỉ là một công đoạn sản xuất.

Đó còn là một cách gọi lại ký ức của nghề trà.

Một di sản cần được kể lại

Có thể chiếc bồ tre không còn là phương tiện duy nhất để làm nên một mẻ trà ngon.

Nhưng giá trị của nó nằm ở câu chuyện mà nó mang theo.

Đó là câu chuyện về những người làm trà ngày trước, khi chưa có những dây chuyền hiện đại nhưng vẫn tạo nên những mẻ trà bằng kinh nghiệm, sự kiên nhẫn và đôi bàn tay.

Đó là câu chuyện về cách người B’Lao tận dụng những vật liệu gần gũi với vùng đất để tạo nên công cụ phục vụ nghề trà.

Và đó cũng là câu chuyện về một thời mà làm trà không chỉ là một nghề, mà còn là một phần đời sống và ký ức của nhiều gia đình B’Lao.

Giữ lại một góc nhỏ của nghề trà xưa

Trà Hương B’Lao tin rằng, gìn giữ văn hóa trà không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao.

Đôi khi chỉ cần giữ lại một chiếc bồ tre.

Giữ lại cách làm trà thủ công.

Giữ lại câu chuyện của những người từng làm trà.

Và kể lại cho thế hệ sau biết rằng, trước khi có những chiếc máy hiện đại, đã từng có những người thợ đứng bên bồ than, dùng đôi mắt, đôi tay và kinh nghiệm của mình để tạo nên những mẻ trà mang hương vị của B’Lao.

Bồ sấy trà vì thế không chỉ là một dụng cụ.

Đó là một phần ký ức của nghề trà.

Một dấu ấn của văn hóa B’Lao.

Và là một câu chuyện mà Trà Hương B’Lao mong muốn tiếp tục gìn giữ, kể lại và trao truyền đến những người yêu trà hôm nay.